Ipijeh A Popular Government Kisemna Chung A Mipi Sousang Ham?

 

PART-1

By Antony Shongthu

May nisim 3, 2023, nikho a kipat a State Government toh kitho a phaichammi hon thachimit ding a galpi eihin bolkhum uva kipat in Kuki-Zo chaten genthei tintang ihin thoh uvin, thina-manna toh, chule inn-le-lou kihallha tampi ihung um tauvin ahi.

Hitia Officer ho le MLA/Minister ho a kipat a meithai-chaga changei khentum umlou a suhmang hel ding tohgon ahin nei phat uchun Nam mipi ten kilungtoh tah in gal ihin doukhom tauvin, galjo na umhih lai jong le kum-ni le akeh val ihung pang tauvin ahi.

Gal hung kipat jou sotlou lai in Kuki-Zo MLA-10 hon Central Government kom a “Separate Administration” neipeh lou uva ahi le kathigam tei tei diu ahi tai ti’n kivaihopna tum ahin thum pan tauvin, hichu SoO group ho le CSO hon jong ahin chepi tauvin ahi.

Hiche kikah lah a hin Chief Minister N. Biren Singh vaihopna chun phatlam amano tahlou jeh in Central Government in atoumun a kon in ana haisah in, achesa February nisim 13, 2025 nikho chun President Rule ahin koi tauvin ahi.

Manipur a PR ahung kikoi a kipat a Centre a gamvaipo BJP luboh hon asei jing’u khat chu Manipur a Nam thum, Kuki, Naga, Meitei, ho nakihoutoh tokah uva Popular Government kithah sem ta lou ding ahi tihi ahi. Alangkhat a eiho Kuki chate dinna chu: kivaihop na tum eiki peh lou le Manipur Government semna a pan tah lou ding ti hi ahikit-e.

Ahin, Central Government in SoO group ho le MLA ho ajol jing uvin, PR kumkhat alhin masang a Popular Government thah tundoh tei ding ago jing uvin ahi.

Asung a ipi thu asei’u mipi in kihe hih jong le, KNO le UPF thuso ho a kon a hetdoh thei khat chu kivaihopna tum tundoh ding thu hi jihtho a kitepna (written assurance) aum lou leh popular government sem na a kipang lou ding ahi ti hi ahung hitai.

Hiti hin phat ahung che in, PR kumkhat ahung lhin ding kon, hapta khat bou avat phat in Delhi tolpi ah Manipur a BJP le akiloipi NDA MLA ho chu ahung kikou tan, CSO hon Kuki-Zo MLA ho koimacha pang lou ding a asei vang uvin popular government tundon in ahung um tan, vangset umtah in Kuki-Zo MLA thum ho jong atoson lah a ahung jao tauvin ahi.

Hitia Deputy Chief Minister khat jao na a MLA thum jen in popular ahin support jeng uhi hoitah a igel le Kuki-Zo chate lhep lhah tei na dinga eiho ma ma eihung ki-mangcha'u hitei din tahsan ahi.

Alangkhat a Dy. CM eihin peh uva, MLA ni jong council of ministers a jaothei ding tobang a ahung um hi chenkhompi Naga ho le Meilhei ho titah lou Pangal ho jengjong athangse tauvin, cabinet expansion teng le Pangal khatbeh Minister a Akilah lou le Manipur sung a Bandh khoutah a kabol diu ahi tin gihna jong ahin bol tauve.

Ahin, Kuki-Zo chate din Deputy Chief Minister jaona a Cabinet Minister post thum beh ei-kipe thei diuva ahung um hi kipana ana hi tapon, alien-aneo, asi-asen gei lungnat na ana hijo tan ahi. Hiche hi ajeh tampi umjong le point nga seithei ahi:

Akhatna, popular government kisemna a pan ilah uhin eiho Separate Administration (UT with Legislature) demand hi achuhna umlou a akichaisah ding ahi tai.

Anina, Manipur, adeh a Meilhei te, toh kikhenthengsel kahi tauve tia idin nauhi a-meaning umlou ding ahi tai.

Athumna, Separate Administration movement hi MLA-10 ho hin patdoh ma ma ahin, ama ho ma ma in asuhkeh uva ahile mipi lamkai ahilonau umtalou ahi.

Alina, popular government kisemna a ijao tah uva, Phai a jong igache thei tah uva ahi le buffer zone ho hung kisukeh intin, hichu eiho, adeh a gamgi a chengho, ding a tijat umtah hiding ahi tai.

Angana, popular government akisem tah a ahile Centre vetding a chamna aum tai hung kiti intin, Meilhei ten security forces ho toh kitho a gamgi ahin tumkeh uva, akho-aveng hou ahin kinunglo diu, eiho vang chu iti jong le phaisung a lungmong tah a iga nung chenlut thei deh lou diu ahi.

Ahim him a MLA thum hon hitobang a mipi lungsou laitah a mipi deilam a che ding sang a amaho deilam tah a Popular Government ajop uva cabinet post akilhen jeng uhi pohnat umtah, chule lhaset umtah ahi. Alangkhat a igel le, phatkhat kom kom teng le ilamkai ding uva ikitundoh houvin Nam mipi te sentiment kichepna a aneijing uhi mipi hon lunggil tah a igelkhom phat’u jong ahitai.

Akikah lah a mipi khat le ni in jong eiho MLA-10 ho jaohih jong le Meilhei MLA ho chun Naga MLA ho toh kitho a Popular Government asem thou thou diu ahi tin ipang kit uvin, mi tampin Nampi johdoh a agel MLA-3 ho tosot na in thu isei kit uve. Konkhat kit ma chun, Minister post chu eihon ikilah lou ule chenkhompi Nam dang ho kipe thou thou ding, avangse a ipandiu ahi tin ipangkit uvin, hiche ho hi lunggel dihlou ahi.

Abul lang a isei sa ma bang uva, Central Leader hon asei uchu, Manipur a cheng Nam thum ho, tichu Kuki-Naga-Meitei, ho naki houtoh lou ule PR kila doh lou ding ahi ti hi ahin, akhuti le eiho jaolou a chu popular government kimoh sem lou ding ahi. Ijemtin, Kuki-Zo MLA ho jaolou in government chu tungdoh jeng’u jong le “popular government” akiti lo na ‘meaning’ umlou ding, eiho ding a moral victory khat ana hiding ahi.  

Tuhin akah lah a minister-3 ho deilou jeh a adon-adon a kiphin jong ium kit tauvin, hiche jong hi thilpha hidehlou ding ahi. Itobang dinmun a ding hijong leu hen Lamkai ho thulhuh ivet uva, ama ho khongbeh dan dan a ilam diu hi thilpha hi ding ahi. Akhuti lou le athi-thi avangse hibep ding, lamkai bei a kiphin na chu achuhna jong umdeh lou ding ahi.

Hijeh hin hitobang dinmun ho a idin teng ule Nam Lamkai hon lunggil tah a imakho diu igel uva, thulhuh isem ji diuhi akuul lheh-e. Mipi asousang teng le Lamkai ho iki hetmosah uva, mipi adei dei a ichaloh sah jing jiuhi aphalam imano nau hilou ahi.

[Hiche lunggel (article series) hi local news khat a ding a aban ban cha simdoh dinga kisun akhatna ahin, February 5, 2025 nikho a kisun ahi. Lunggel kisun banjom (Part-2) nasim nom le hiche link hi bol in: Article Part-2]

To be continued...

Comments